Thẩm tra quyết toán vốn đầu tư dự án không kiểm toán, thanh tra

Khi một dự án hoàn thành không thuộc diện bắt buộc hoặc không được thực hiện kiểm toán độc lập, kiểm toán nhà nước hay thanh tra chuyên ngành, toàn bộ gánh nặng rà soát, kiểm tra tính pháp lý và số liệu tài chính sẽ đè nặng lên quy trình làm việc trực tiếp của cơ quan thẩm tra. Trong trường hợp này, quy trình thẩm tra quyết toán đòi hỏi sự tỉ mỉ, toàn diện và chuyên sâu ở cấp độ tối đa nhằm phát hiện kịp thời các sai sót, loại bỏ chi phí không hợp lệ và bảo vệ an toàn cho ngân sách nhà nước. Nhằm hỗ trợ các chủ đầu tư, ban quản lý dự án chuẩn bị hồ sơ bài bản và giải trình hiệu quả, Công ty Luật ACC tổng hợp và phân tích chi tiết quy trình, phương pháp thẩm tra quyết toán đối với các dự án chưa qua kiểm toán, thanh tra.

1. Cơ sở pháp lý và đặc thụ của công tác thẩm tra quyết toán trực tiếp theo Nghị định 193/2026/NĐ-CP

Căn cứ quy định tại Nghị định 193/2026/NĐ-CP, đối với các dự án đầu tư không thực hiện kiểm toán độc lập và chưa qua kiểm toán nhà nước hay thanh tra, cơ quan chủ trì thẩm tra phải trực tiếp tiến hành rà soát toàn bộ hồ sơ từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư đến khi hoàn thành đưa công trình vào sử dụng. Do không có Báo cáo kiểm toán hay Kết luận thanh tra làm "bộ lọc" số liệu ban đầu, trách nhiệm xác định tính hợp pháp, hợp lý của từng khoản mục chi phí thuộc về cơ quan thẩm tra tài chính.

Đặc thù này đòi hỏi chủ đầu tư phải cung cấp đầy đủ chứng từ gốc, tài liệu hoàn công và dự toán bóc tách chi tiết. Quy trình thẩm tra trực tiếp không chỉ đơn thuần là kiểm tra số liệu kế toán trên sổ sách mà còn kết hợp kiểm tra tính tuân thủ pháp luật về đầu tư xây dựng, đấu thầu, quản lý hợp đồng và đơn giá định mức, bảo đảm giá trị đề nghị quyết toán phản ánh đúng thực tế thi công.

2. Phương pháp rà soát hồ sơ pháp lý và tính tuân thủ quy trình đầu tư xây dựng

Theo quy định tại Điều 12 Nghị định 193/2026/NĐ-CP Cơ quan thẩm tra tiến hành đối soát chi tiết toàn bộ chuỗi văn bản pháp lý làm căn cứ hình thành chi phí dự án:

• Kiểm tra thẩm quyền, trình tự ban hành các Quyết định chủ trương đầu tư, Quyết định phê duyệt dự án, Quyết định phê duyệt thiết kế – dự toán và các quyết định điều chỉnh.
• Rà soát tính pháp lý của hồ sơ mời thầu, hồ sơ dự thầu, kết quả lựa chọn nhà thầu và tính tương thích của các điều khoản hợp đồng kinh tế so với quy định pháp luật.
• Kiểm tra việc tuân thủ các quy định về giao đất, đền bù giải phóng mặt bằng, cấp phép xây dựng, đánh giá tác động môi trường và nghiệm thu phòng cháy chữa cháy.
• Xác định thời hạn thực hiện dự án thực tế so với tiến độ được phê duyệt để rà soát trách nhiệm phạt vi phạm hợp đồng hoặc gia hạn tiến độ hợp pháp.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn thời gian lập hồ sơ, thẩm tra và phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án tại đây.

3. Nội dung thẩm tra chi tiết chi phí xây lắp, thiết bị, quản lý dự án và các chi phí khác

Do phải tự thực hiện 100% công đoạn bóc tách số liệu, cơ quan thẩm tra sẽ đi sâu vào chi tiết từng nhóm chi phí cấu thành:

• Thẩm tra chi phí xây lắp: Đối soát bản vẽ hoàn công với biên bản nghiệm thu khối lượng; rà soát việc áp dụng đơn giá xây dựng, định mức kinh tế – kỹ thuật, hệ số điều chỉnh và giá vật liệu tại thời điểm thi công.
• Thẩm tra chi phí thiết bị: Kiểm tra danh mục, số lượng, chủng loại máy móc thiết bị theo hợp đồng; đối soát chứng từ nhập khẩu (CO/CQ), hóa đơn tài chính và biên bản nghiệm thu chạy thử, bàn giao.
• Thẩm tra chi phí quản lý dự án và tư vấn: Rà soát việc lập và chấp hành dự toán chi phí quản lý dự án; đối soát giá trị quyết toán các hợp đồng tư vấn (lập dự án, thiết kế, giám sát, thẩm tra) theo tỷ lệ phần trăm hoặc hợp đồng trọn gói.
• Thẩm tra chi phí bồi thường và chi phí khác: Kiểm tra phương án đền bù giải phóng mặt bằng được duyệt kèm chứng từ chi trả thực tế; rà soát chi phí dự phòng, chi phí lãi vay và các khoản chi phí phát sinh ngoài dự toán.

>>> Xem thêm bài viết: Tư vấn xử lý công nợ, vật tư, vật liệu và thiết bị tồn đọng khi quyết toán vốn đầu tư dự án tại đây.

4. Quy trình kiểm tra thực địa hiện trạng và đối soát tài chính ngân hàng, Kho bạc

Cơ quan thẩm tra áp dụng các biện pháp nghiệp vụ trực tiếp để xác minh tính chính xác của chi phí đầu tư:

• Tổ chức đoàn kiểm tra thực tế hiện trạng công trình nhằm xác minh sự tồn tại thực tế của các hạng mục xây lắp và thiết bị đã nghiệm thu.
• Thực hiện bóc tách xác suất hoặc bóc tách toàn bộ các khối lượng ngầm, khối lượng khuất lấp dựa trên nhật ký thi công và hình ảnh hoàn công.
• Kiểm tra, đối soát toàn bộ bảng xác nhận số dư tài khoản, số vốn đã thanh toán và số tiền tạm ứng còn tồn đọng tại Kho bạc Nhà nước.
• Rà soát sổ sách kế toán của chủ đầu tư, kiểm tra chứng từ chi tiền, hóa đơn GTGT và tình hình nộp các khoản thuế, phí vào ngân sách nhà nước.

Nhằm hỗ trợ các chủ đầu tư, ban quản lý dự án rà soát toàn bộ hồ sơ, tự kiểm tra chi phí và giải trình hiệu quả trước cơ quan thẩm tra đối với các dự án không có kiểm toán hay thanh tra, Công ty Luật ACC cung cấp dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên sâu trọn gói. Với đội ngũ chuyên gia uy tín và giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý vốn đầu tư công, chúng tôi cam kết mang đến những giải pháp tối ưu, giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp và bảo đảm an toàn pháp lý tuyệt đối cho dự án của quý khách. Hãy liên hệ ngay với Công ty Luật ACC để được hỗ trợ kịp thời.