Tổn thất trạm biến áp trong giá công suất tránh được

Tổn thất trạm biến áp trong giá công suất tránh được là một trong những nội dung kỹ thuật và tài chính quan trọng đối với các chủ đầu tư nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ. Việc cập nhật và nắm bắt kịp thời các quy định mới tại Thông tư 20/2026/TT-BCT (sửa đổi, bổ sung Thông tư số 10/2025/TT-BCT ngày 01 tháng 02 năm 2025 của Bộ Công Thương) giúp doanh nghiệp tối ưu hóa doanh thu, minh bạch hóa phương pháp xác định chi phí và bảo đảm quyền lợi pháp lý khi ký kết hợp đồng mua bán điện. Bài viết dưới đây do các chuyên gia pháp lý tại Công ty Luật ACC đơn vị uy tín trong lĩnh vực tư vấn pháp luật tổng hợp và phân tích chi tiết.

1. Tổng quan về Thông tư 20/2026/TT-BCT và quy định về giá công suất tránh được

Thông tư 20/2026/TT-BCT được Bộ Công Thương ban hành nhằm sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 10/2025/TT-BCT ngày 01 tháng 02 năm 2025. Văn bản này quy định cụ thể về phương pháp xác định và nguyên tắc áp dụng biểu giá chi phí tránh được cho các nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ, đồng thời làm rõ các nội dung chính của hợp đồng mua bán điện (PPA).

Trong cấu trúc biểu giá chi phí tránh được, giá công suất là thành phần phản ánh chi phí đầu tư xây dựng, trạm biến áp, đường dây và các chi phí cố định liên quan để đưa nhà máy vào vận hành. Đối với các nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ, việc tính toán chính xác tổn thất điện năng tại trạm biến áp đóng vai trò quyết định trong việc bảo đảm tính công bằng và chính xác của dòng tiền thanh toán từ đơn vị mua điện (Tập đoàn Điện lực Việt Nam hoặc đơn vị thành viên được ủy quyền).

2. Đối tượng áp dụng và điều kiện hưởng giá công suất tránh được

Theo quy định tại Thông tư 20/2026/TT-BCT sửa đổi Thông tư 10/2025/TT-BCT, các đối tượng áp dụng trực tiếp bao gồm:

• Chủ đầu tư các nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ (thủy điện nhỏ, điện mặt trời, điện gió, điện sinh khối và các loại hình năng lượng tái tạo khác theo quy định pháp luật) có đấu nối vào hệ thống điện quốc gia.
• Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) và các đơn vị phân phối, bán lẻ điện liên quan.
• Các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc lập, thẩm định, phê duyệt và áp dụng biểu giá chi phí tránh được cũng như đàm phán, ký kết hợp đồng mua bán điện.

Điều kiện hưởng giá công suất tránh được:

• Nhà máy điện phải nằm trong quy hoạch phát triển điện lực được cấp có thẩm quyền phê duyệt (nếu thuộc diện phải quy hoạch).
• Đã được cấp giấy phép hoạt động điện lực (hoặc thuộc đối tượng được miễn giấy phép theo quy định).
• Hệ thống đo đếm điện năng đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật kiểm định, lắp đặt tại ranh giới giao nhận điện năng và trạm biến áp của nhà máy.
• Nhà máy đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật về vận hành, đấu nối và an toàn hệ thống điện theo quy định của cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành.

>>> Xem thêm tại đây: Luật sư tư vấn trách nhiệm của bên bán điện khi xảy ra sự cố bất khả kháng

3. Quy định về tổn thất trạm biến áp và phương pháp tính toán chi tiết

Trong quá trình truyền tải điện năng từ cực máy phát qua thiết bị đồng bộ đến điểm đấu nối trên lưới điện phân phối hoặc truyền tải, một phần năng lượng bị tiêu hao tại các thiết bị biến đổi, trong đó trạm biến áp là điểm chịu tổn thất lớn (bao gồm tổn thất không tải và tổn thất có tải của máy biến áp).

3.1. Nguyên tắc tính toán tổn thất trạm biến áp

Theo Thông tư 20/2026/TT-BCT, chi phí tổn thất trạm biến áp được tính toán dựa trên công suất đặt, điện năng phát thực tế, và các thông số kỹ thuật đặc trưng của máy biến áp do nhà sản xuất công bố hoặc được kiểm định độc lập. Việc xác định này được quy định rõ trong hợp đồng mua bán điện để tránh tranh chấp giữa bên bán và bên mua điện.

3.2. Công thức tính toán và ví dụ minh họa cụ thể

Để giúp các chủ đầu tư dễ dàng áp dụng, dưới đây là công thức chuẩn hóa được trích dẫn và mô phỏng theo phương pháp tính toán chi phí tránh được:

Tổn thất điện năng tại trạm biến áp (A_tstba) trong một chu kỳ thanh toán được xác định theo công thức:

A_tstba = A_0 + (A_p * k_tb)

Trong đó:

• A_tstba: Tổng điện năng tổn thất tại trạm biến áp (kWh) trong kỳ thanh toán.
• A_0: Tổn thất không tải của máy biến áp (kWh), tính bằng công suất tiêu thụ không tải (P_0) nhân với tổng số giờ vận hành trong kỳ (t).
• A_p: Tổng điện năng phát giao qua trạm biến áp trong kỳ (kWh).
• k_tb: Hệ số tổn thất kỹ thuật quy đổi của máy biến áp (phụ thuộc vào dung số máy biến áp và dòng điện tải trung bình).

Ví dụ minh họa thực tế: Giả sử nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ của Công ty X có trạm biến áp chuyên dụng với các thông số trong tháng 3 như sau:

• Tổng điện năng phát giao qua trạm biến áp (A_p) = 500.000 kWh.
• Tổn thất không tải trong tháng (A_0) = 1.200 kWh.
• Hệ số tổn thất kỹ thuật quy đổi (k_tb) = 0,012 (tương ứng 1,2%).

Áp dụng công thức trên: A_tstba = 1.200 + (500.000 * 0,012) A_tstba = 1.200 + 6.000 = 7.200 kWh.

Như vậy, điện năng tổn thất tại trạm biến áp được xác định là 7.200 kWh trong kỳ thanh toán tháng 3. Giá trị này sẽ được hạch toán và điều chỉnh theo biểu giá chi phí tránh được quy định tại Thông tư 20/2026/TT-BCT.

>>> Xem thêm tại đây: Luật sư tư vấn phương pháp tính tổn thất truyền tải tránh được

4. Nội dung chính của hợp đồng mua bán điện và khuyến nghị pháp lý

Bên cạnh các quy định về giá công suất và tổn thất trạm biến áp, Thông tư 20/2026/TT-BCT cũng chuẩn hóa các điều khoản cốt lõi trong hợp đồng mua bán điện (PPA) mà các bên cần tuân thủ nghiêm ngặt:

• Điểm giao nhận điện và ranh giới sở hữu tài sản: Xác định rõ vị trí lắp đặt thiết bị đo đếm, trách nhiệm quản lý vận hành và bảo trì trạm biến áp giữa chủ đầu tư nhà máy và đơn vị điện lực.
• Phương thức thanh toán và hóa đơn: Quy định rõ kỳ hạn thanh toán, thủ tục xuất hóa đơn điện tử, đồng tiền thanh toán và lãi suất chậm thanh toán (nếu có).
• Giải quyết tranh chấp và sự kiện bất khả kháng: Các bước tiến hành thương lượng, hòa giải hoặc đưa ra cơ quan có thẩm quyền giải quyết khi phát sinh bất đồng về số liệu đo đếm tổn thất hoặc đơn giá thanh toán.

Việc áp dụng chính xác các quy định mới giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý và tối ưu hóa hiệu quả đầu tư dự án năng lượng tái tạo. Nếu quý doanh nghiệp còn gặp vướng mắc trong quá trình đàm phán hợp đồng, tính toán chi phí hoặc thực hiện các thủ tục pháp lý liên quan đến Thông tư 20/2026/TT-BCT, hãy liên hệ ngay với Công ty Luật ACC để được đội ngũ luật sư và chuyên gia pháp lý của chúng tôi tư vấn chuyên sâu, hỗ trợ soạn thảo, rà soát hợp đồng và bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp cho doanh nghiệp của bạn.