Trách nhiệm của trại giam khi giao phạm nhân trích xuất

Trong hoạt động tố tụng hình sự, việc trích xuất phạm nhân từ các cơ sở giam giữ để phục vụ cho công tác điều tra, truy tố, xét xử là một nghiệp vụ quan trọng, đòi hỏi sự chặt chẽ, chính xác và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật. Khi hệ thống văn bản pháp luật mới có hiệu lực, các cơ quan tiến hành tố tụng và cơ sở giam giữ càng phải thắt chặt quy trình phối hợp. Nội dung dưới đây do Công ty Luật ACC tổng hợp và phân tích sẽ giúp bạn đọc nắm rõ các quy định cốt lõi, đặc biệt là trách nhiệm của trại giam khi thực hiện giao phạm nhân trích xuất theo Thông tư liên tịch 03/2026/TTLT-BCA-BQP-TANDTC-VKSNDTC Quy định về phối hợp thực hiện trích xuất phạm nhân phục vụ điều tra, truy tố, xét xử.

1. Tổng quan về quy định trích xuất phạm nhân theo văn bản mới

Trích xuất là biện pháp được áp dụng trong những trường hợp cần thiết để đưa phạm nhân ra khỏi cơ sở giam giữ nhằm phục vụ các hoạt động điều tra tội phạm mới, đối chất, nhận dạng, xét xử hoặc các hoạt động tố tụng khác theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự.

Theo Thông tư liên tịch 03/2026/TTLT-BCA-BQP-TANDTC-VKSNDTC Quy định về phối hợp thực hiện trích xuất phạm nhân phục vụ điều tra, truy tố, xét xử, cơ chế phối hợp giữa cơ quan trưng cầu/yêu cầu trích xuất (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) và cơ quan quản lý, cơ sở giam giữ (Trại giam, trại tạm giam, nhà tạm giữ) được chuẩn hóa nhằm nâng cao tính trách nhiệm, bảo đảm tuyệt đối an toàn cho phạm nhân cũng như quá trình thi hành án phạt tù. Trong đó, khâu giao nhận phạm nhân đóng vai trò then chốt để xác định rõ trách nhiệm pháp lý giữa các bên liên quan.

2. Trách nhiệm cốt lõi của trại giam khi giao phạm nhân trích xuất

Khi nhận được lệnh, quyết định hoặc văn bản yêu cầu trích xuất hợp pháp từ cơ quan có thẩm quyền, Ban Giám thị và cán bộ chiến sĩ tại trại giam phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ kiểm tra, bàn giao và lập hồ sơ theo đúng trình tự pháp luật. Cụ thể:

• Kiểm tra tính hợp pháp của lệnh trích xuất: Trại giam có trách nhiệm rà soát kỹ lưỡng các văn bản yêu cầu trích xuất, bảo đảm đúng thẩm quyền, đúng biểu mẫu, ghi đầy đủ thông tin về phạm nhân, lý do trích xuất, thời hạn trích xuất và cơ quan tiếp nhận. Nếu phát hiện sai sót hoặc dấu hiệu vi phạm pháp luật, trại giam có quyền yêu cầu cơ quan ra lệnh đính chính hoặc làm rõ trước khi thực hiện.
• Kiểm tra sức khỏe và lý lịch phạm nhân trước khi bàn giao: Trước thời điểm giao nhận, y tế trại giam phải tiến hành kiểm tra tình trạng sức khỏe thực tế của phạm nhân. Đồng thời, cán bộ trực tiếp bàn giao phải đối chiếu chính xác nhân thân, lai lịch, dấu hiệu nhận dạng của phạm nhân so với hồ sơ quản lý gốc.
• Bàn giao đầy đủ giấy tờ, tư trang và tài sản cá nhân kèm theo: Trại giam có trách nhiệm giao kèm theo phạm nhân các tài liệu cần thiết trong quá trình trích xuất (như bản sao bản án, quyết định thi hành án hoặc các giấy tờ y tế quan trọng nếu có). Đối với tư trang, tiền mặt, tài sản cá nhân gửi lưu ký tại trại giam (nếu không thuộc diện tạm giữ làm vật chứng), cần có biên bản bàn giao cụ thể theo đúng quy định.
• Lập biên bản giao nhận chặt chẽ: Việc giao và nhận phạm nhân bắt buộc phải được lập thành biên bản có chữ ký, đóng dấu xác nhận của đại diện hợp pháp giữa bên giao (trại giam) và bên nhận (cơ quan áp giải hoặc cơ quan trưng cầu trích xuất). Biên bản này là căn cứ pháp lý quan trọng xác định thời điểm chuyển giao trách nhiệm quản lý, canh gác và bảo đảm an toàn cho phạm nhân.

>>> Xem thêm tại đây: Luật sư tư vấn nội dung văn bản yêu cầu trích xuất

3. Quy trình phối hợp và thời hạn bàn giao thực tế

Để bảo đảm tiến độ tố tụng không bị gián đoạn, Thông tư liên tịch 03/2026/TTLT-BCA-BQP-TANDTC-VKSNDTC Quy định về phối hợp thực hiện trích xuất phạm nhân phục vụ điều tra, truy tố, xét xử cũng quy định rõ về mốc thời gian và trách nhiệm tiếp nhận, áp giải giữa các cơ quan.

Dưới đây là bảng tóm tắt quy trình và trách nhiệm phối hợp cơ bản trong công tác trích xuất:

Trong quá trình tính toán thời hạn trích xuất, nếu có sự chênh lệch hoặc kéo dài do khoảng cách di chuyển, các cơ quan phải tính toán kỹ lưỡng theo công thức thời gian thông thường:

Tổng thời gian vắng mặt = Thời gian di chuyển đi + Thời gian phục vụ điều tra, truy tố, xét xử + Thời gian di chuyển về

Ví dụ minh họa cụ thể: Phạm nhân A đang chấp hành án tại Trại giam X được Tòa án Y yêu cầu trích xuất phục vụ phiên tòa phúc thẩm diễn ra trong vòng 2 ngày. Quãng đường di chuyển từ trại giam đến tòa án mất 0,5 ngày cho cả lượt đi và về. Khi đó, thời gian trích xuất chính thức được xác định là: 0,5 (di chuyển đi) + 2 (tham gia phiên tòa) + 0,5 (di chuyển về) = 3 ngày. Trại giam và cơ quan tiến hành tố tụng phải căn cứ chính xác con số này để lập kế hoạch bàn giao, quản lý và tiếp nhận lại phạm nhân đúng hạn.

>>> Xem thêm tại đây: Hồ sơ, tài liệu kèm theo khi trả lại phạm nhân được trích xuất

4. Những lưu ý quan trọng về bảo đảm an toàn và quyền lợi phạm nhân

Bên cạnh trách nhiệm giao phạm nhân, trại giam và các cơ quan tiến hành tố tụng còn phải tuân thủ các tiêu chuẩn khắt khe về quyền con người và an ninh:

• Bảo đảm an toàn tuyệt đối: Việc áp giải và giam giữ phạm nhân trong thời gian trích xuất phải tuân thủ các biện pháp nghiệp vụ phòng ngừa trốn, phạm tội mới hoặc tự sát. Cơ quan nhận trích xuất phải chịu hoàn toàn trách nhiệm về công tác canh gác, quản lý phạm nhân kể từ thời điểm ký biên bản nhận bàn giao cho đến khi bàn giao lại cho trại giam.
• Giải quyết các vấn đề phát sinh về y tế: Trường hợp phạm nhân bị ốm đau, tai nạn hoặc cần cấp cứu trong thời gian trích xuất, cơ quan đang quản lý phạm nhân tại thời điểm đó phải kịp thời đưa đi cấp cứu tại cơ sở y tế gần nhất và thông báo ngay cho trại giam cũng như gia đình phạm nhân biết để phối hợp giải quyết.

Việc nắm vững các quy định mới tại Thông tư liên tịch 03/2026/TTLT-BCA-BQP-TANDTC-VKSNDTC Quy định về phối hợp thực hiện trích xuất phạm nhân phục vụ điều tra, truy tố, xét xử  không chỉ giúp các cơ quan chức năng thực hiện đúng quy trình nghiệp vụ mà còn bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan theo đúng tinh thần thượng tôn pháp luật.

Nếu bạn đọc còn bất kỳ vướng mắc nào liên quan đến quy định pháp luật hình sự, thủ tục tố tụng hoặc cần sự hỗ trợ pháp lý chuyên sâu, vui lòng liên hệ với Công ty Luật ACC để được đội ngũ luật sư và chuyên gia tư vấn kịp thời!