Em hỏi, nếu trẻ vị thành niên phạm tội thì có được giảm nhẹ hình phạt không?

Em hỏi, nếu trẻ vị thành niên phạm tội thì có được giảm nhẹ hình phạt không?

Dựa trên thông tin Anh/Chị cung cấp, Công Ty Luật ACC xin phép phân tích và đưa ra hướng dẫn cụ thể như sau.

Quy định chung về trách nhiệm hình sự của người dưới 18 tuổi

Theo Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), người dưới 18 tuổi phạm tội vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự, nhưng pháp luật có các quy định đặc biệt nhằm bảo vệ quyền lợi của họ, ưu tiên giáo dục và cải tạo thay vì trừng phạt nghiêm khắc. Cụ thể, Điều 12 quy định độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự: Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ chịu trách nhiệm đối với tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng do cố ý; người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi chịu trách nhiệm hình sự đối với mọi loại tội phạm. Việc xử lý phải đảm bảo lợi ích tốt nhất cho người dưới 18 tuổi, tập trung vào giáo dục, giúp họ sửa chữa sai lầm và phát triển lành mạnh, theo nguyên tắc tại Điều 3 Luật Tư pháp người chưa thành niên (có hiệu lực từ năm 2026).

Các hình thức giảm nhẹ hoặc miễn trách nhiệm hình sự

Người dưới 18 tuổi phạm tội có thể được giảm nhẹ hình phạt, miễn trách nhiệm hình sự hoặc áp dụng biện pháp thay thế tùy thuộc vào độ tuổi, khả năng nhận thức, tính chất hành vi, mức độ nguy hiểm và các tình tiết giảm nhẹ. Theo Điều 91 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), tòa án phải xem xét các yếu tố sau để quyết định:

• Độ tuổi và khả năng nhận thức: Người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi có thể được giảm từ 1/2 đến 2/3 mức hình phạt cao nhất của khung hình phạt áp dụng; người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi được giảm từ 2/3 đến 3/4 mức hình phạt. Nếu hành vi chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm do nhận thức hạn chế, có thể miễn trách nhiệm hình sự (Điều 12 khoản 3).
• Tình tiết giảm nhẹ: Áp dụng các tình tiết chung tại Điều 51, như tự thú, thành khẩn khai báo, tự nguyện khắc phục hậu quả, hoặc phạm tội lần đầu do hoàn cảnh khó khăn. Đối với người dưới 18 tuổi, việc tự nguyện bồi thường thiệt hại hoặc thể hiện sự hối cải sẽ được ưu tiên xem xét để giảm án.
• Mức hình phạt đặc biệt: Không áp dụng hình phạt tử hình hoặc tù chung thân đối với người dưới 18 tuổi tại thời điểm phạm tội (Điều 91 khoản 2). Mức án tù cao nhất có thể giảm xuống còn 12 năm đối với một số tội nghiêm trọng, và Luật Tư pháp người chưa thành niên từ năm 2026 sẽ bổ sung quy định giảm thêm mức hình phạt tù cao nhất cho một số đối tượng, tăng cường các biện pháp giáo dục cộng đồng thay thế tù giam.

Các biện pháp thay thế hình phạt tù

Thay vì tù giam, pháp luật ưu tiên áp dụng các biện pháp tư pháp phù hợp với người dưới 18 tuổi để tránh ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển. Theo Điều 92 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) và Luật Tư pháp người chưa thành niên (hiệu lực 2026), các biện pháp có thể bao gồm:

• Khiển trách, giáo dục tại xã, phường;
• Đưa vào trường giáo dưỡng (từ 12 tháng đến 3 năm);
• Cảnh cáo hoặc phạt tiền thay thế tù cho các tội ít nghiêm trọng.

Quyết định áp dụng phụ thuộc vào đánh giá của tòa án về khả năng cải tạo, với trọng tâm là hỗ trợ tái hòa nhập xã hội.

Việc tuân thủ các quy định này giúp bảo vệ quyền trẻ em, thúc đẩy sự phát triển lành mạnh và giảm thiểu tái phạm. Nếu cần hỗ trợ soạn thảo, nộp hồ sơ hoặc theo dõi tiến trình, hãy liên hệ Công Ty Luật ACC.