Trưng cầu giám định là gì?

Trưng cầu giám định đóng vai trò then chốt trong việc làm rõ các tình tiết vụ việc, hỗ trợ cơ quan tiến hành tố tụng đưa ra quyết định chính xác và công bằng. Thủ tục này giúp thu thập chứng cứ khoa học, giảm thiểu sai sót trong quá trình giải quyết vụ án. Việc nắm rõ quy định về trưng cầu giám định mang lại lợi ích thiết thực cho cá nhân và tổ chức khi tham gia tố tụng. Cùng Công ty Luật ACC tìm hiểu chi tiết để áp dụng đúng pháp luật.

1. Trưng cầu giám định là gì?

Trưng cầu giám định là việc cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng yêu cầu tổ chức hoặc cá nhân có chuyên môn thực hiện hoạt động giám định nhằm làm rõ những vấn đề chuyên môn có liên quan đến việc giải quyết vụ án. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, việc trưng cầu giám định được thực hiện khi cần xác định các vấn đề thuộc lĩnh vực như y học, kỹ thuật, tài chính, pháp y, tâm thần hoặc các lĩnh vực chuyên môn khác mà cơ quan tiến hành tố tụng không thể tự kết luận.

Kết luận giám định là một trong những nguồn chứng cứ quan trọng, góp phần bảo đảm tính khách quan, khoa học và chính xác trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử. Việc thực hiện đúng quy định về trưng cầu giám định cũng góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia tố tụng.

2. Căn cứ thực hiện trưng cầu giám định

Cơ quan tiến hành tố tụng thực hiện trưng cầu giám định khi xét thấy cần thiết để làm rõ những tình tiết của vụ án mà việc xác định đòi hỏi kiến thức chuyên môn theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015. Luật Giám định tư pháp năm 2012 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020) cũng quy định cụ thể về điều kiện, thẩm quyền và trình tự thực hiện việc trưng cầu giám định.

Trên thực tế, hoạt động này thường được áp dụng trong các vụ việc liên quan đến thương tích, nguyên nhân chết, chữ viết, chữ ký, âm thanh, chất lượng hàng hóa hoặc các vấn đề kỹ thuật, tài chính và chuyên môn khác. Người tham gia tố tụng có quyền đề nghị trưng cầu giám định, tuy nhiên việc chấp nhận và ra quyết định trưng cầu thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng theo quy định của pháp luật.

Xem thêm: Tái thẩm là gì​?

3. Quy trình thực hiện trưng cầu giám định

Việc trưng cầu giám định được thực hiện theo trình tự, thủ tục do Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và Luật Giám định tư pháp năm 2012 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020) quy định. Quy trình này nhằm bảo đảm hoạt động giám định được tiến hành khách quan, đúng thẩm quyền và tạo cơ sở khoa học cho việc giải quyết vụ án.

Bước 1: Xác định nhu cầu giám định

Cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá các tình tiết vụ việc và xác định vấn đề cần giám định dựa trên Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Việc này đảm bảo chỉ thực hiện khi thực sự cần thiết, tránh lãng phí nguồn lực.

Bước 2: Ra quyết định trưng cầu

Cơ quan ban hành quyết định trưng cầu giám định bằng văn bản, nêu rõ nội dung yêu cầu, đối tượng giám định và thời hạn hoàn thành theo Luật Giám định tư pháp 2012 (sửa đổi, bổ sung 2020). Quyết định được gửi đến tổ chức giám định có thẩm quyền.

Bước 3: Tiếp nhận và thực hiện giám định

Tổ chức giám định tiếp nhận hồ sơ, tiến hành kiểm tra và thực hiện giám định theo quy trình chuyên môn. Kết luận giám định phải được lập thành văn bản, có chữ ký của người thực hiện và đóng dấu của tổ chức.

Bước 4: Giao nhận kết luận giám định

Kết luận được gửi trả lại cơ quan trưng cầu trong thời hạn quy định. Các bên liên quan có quyền xem xét và đề nghị giám định bổ sung nếu phát hiện sai sót.

Xem thêm: Giải quyết dân sự trong vụ án hình sự như thế nào?

4. Quyền và nghĩa vụ của người được trưng cầu giám định

Người được trưng cầu giám định có các quyền và nghĩa vụ được quy định tại Luật Giám định tư pháp năm 2012 (được sửa đổi, bổ sung năm 2020) và các văn bản pháp luật có liên quan. Họ có quyền yêu cầu cơ quan trưng cầu cung cấp đầy đủ tài liệu, mẫu vật cần thiết để thực hiện giám định, được bảo đảm điều kiện làm việc, an toàn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ và được hưởng thù lao, chi phí giám định theo quy định của pháp luật.

Đồng thời, người được trưng cầu giám định có nghĩa vụ thực hiện đúng nội dung yêu cầu giám định, tuân thủ quy trình chuyên môn, giữ bí mật thông tin liên quan đến vụ án và chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết luận giám định của mình. Việc thực hiện đầy đủ các quyền và nghĩa vụ này góp phần bảo đảm tính khách quan, chính xác và giá trị pháp lý của kết luận giám định trong tố tụng hình sự.

5. Câu hỏi thường gặp

Trưng cầu giám định có bắt buộc không?

Việc trưng cầu giám định không phải lúc nào cũng bắt buộc mà chỉ thực hiện khi cơ quan có thẩm quyền xét thấy cần thiết theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Các bên có thể đề nghị nhưng quyết định thuộc về cơ quan tiến hành tố tụng.

Ai có quyền đề nghị trưng cầu giám định?

Theo Luật Giám định tư pháp 2012 (sửa đổi, bổ sung 2020), bị can, bị cáo, người bị hại hoặc người tham gia tố tụng khác có quyền đề nghị cơ quan có thẩm quyền thực hiện trưng cầu giám định. Cơ quan sẽ xem xét và quyết định.

Kết luận giám định có thể bị bác bỏ không?

Kết luận giám định có thể bị đề nghị giám định lại nếu có căn cứ cho rằng không chính xác theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét và quyết định việc giám định bổ sung hoặc giám định lại.

Trưng cầu giám định là thủ tục quan trọng giúp làm rõ sự thật khách quan trong các vụ việc pháp lý. Để được hỗ trợ chi tiết và thực hiện đúng quy định, hãy liên hệ Công ty Luật ACC ngay hôm nay để được tư vấn chuyên sâu và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bạn.