Trường học có tư cách pháp nhân không là thắc mắc của nhiều phụ huynh, học sinh cũng như các nhà đầu tư giáo dục khi tìm hiểu về mô hình hoạt động của các cơ sở giáo dục. Việc xác định tư cách pháp nhân không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi và nghĩa vụ của nhà trường trong các giao dịch dân sự mà còn quyết định thẩm quyền chịu trách nhiệm pháp lý. Cùng Công ty Luật ACC làm rõ những quy định pháp luật liên quan.
1. Trường học có tư cách pháp nhân không? Giải đáp
Theo quy định tại Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015, một tổ chức được công nhận là pháp nhân khi có đủ các điều kiện sau: được thành lập hợp pháp theo quy định của pháp luật; có cơ cấu tổ chức chặt chẽ; có tài sản độc lập với cá nhân, tổ chức khác và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản đó; nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập.
Đối với lĩnh vực giáo dục, Luật Giáo dục 2019 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 44/2024/QH15) đã có những quy định cụ thể về vấn đề này. Cụ thể, Điều 47 Luật Giáo dục 2019 quy định về thẩm quyền thành lập, cho phép thành lập trường.
Theo đó, trường học được thành lập theo quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội và quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục của địa phương, của quốc gia. Trường học được thành lập hợp pháp sẽ có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cơ quan có thẩm quyền quyết định thành lập hoặc cho phép thành lập.
Như vậy, câu trả lời cho câu hỏi trường học có tư cách pháp nhân không là có thể, vì không phải tất cả các loại hình trường học đều có tư cách pháp nhân. Tùy thuộc vào loại hình và cấp học, quy định về tư cách pháp nhân có sự khác biệt nhất định.
Các trường công lập, trường dân lập, trường tư thục được thành lập theo quy định của Luật Giáo dục 2019 đều có tư cách pháp nhân. Tuy nhiên, các cơ sở giáo dục khác như trung tâm học tập cộng đồng, lớp mầm non độc lập, lớp phổ thông độc lập có thể không có tư cách pháp nhân mà chỉ là các đơn vị trực thuộc hoặc hoạt động theo giấy phép đăng ký kinh doanh.
2. Điều kiện để trường học được công nhận là pháp nhân
Để một trường học được công nhận là pháp nhân, cần đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định tại Điều 74 Bộ luật Dân sự 2015. Các điều kiện này được áp dụng cụ thể cho lĩnh vực giáo dục như sau:
Thứ nhất, được thành lập hợp pháp: Trường học phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định thành lập hoặc cho phép thành lập. Đối với trường công lập, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định thành lập. Đối với trường tư thục, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo quyết định cho phép thành lập. Việc thành lập phải tuân thủ quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục và các điều kiện về đất đai, cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên theo quy định tại Điều 48 Luật Giáo dục 2019.
Thứ hai, có cơ cấu tổ chức chặt chẽ: Trường học phải có hội đồng trường (đối với trường công lập và trường tư thục), hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và các tổ chức khác theo quy định tại Điều 52 Luật Giáo dục 2019. Cơ cấu tổ chức này phải được quy định rõ trong điều lệ hoặc quy chế tổ chức hoạt động của nhà trường.
Thứ ba, có tài sản độc lập: Trường học phải có tài sản riêng, bao gồm trụ sở, cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động giáo dục. Đối với trường công lập, tài sản do Nhà nước giao cho quản lý và sử dụng. Đối với trường tư thục, tài sản thuộc sở hữu của nhà đầu tư hoặc các cổ đông góp vốn. Tài sản này phải được hạch toán độc lập và tách bạch với tài sản của cá nhân, tổ chức khác.
Thứ tư, nhân danh mình tham gia quan hệ pháp luật một cách độc lập: Trường học có con dấu riêng, có tài khoản ngân hàng riêng và tự chịu trách nhiệm về các hoạt động của mình. Trường học có quyền ký kết hợp đồng, tham gia tố tụng với tư cách là nguyên đơn, bị đơn hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Tòa án.
3. Phân loại tư cách pháp nhân của các loại hình trường học
Tùy theo loại hình trường học, tư cách pháp nhân được xác định khác nhau. Cụ thể:
Trường công lập: Đây là trường do Nhà nước thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, bảo đảm kinh phí cho nhiệm vụ chi thường xuyên. Trường công lập là đơn vị sự nghiệp công lập, có tư cách pháp nhân đầy đủ, có con dấu và tài khoản riêng. Trường công lập chịu sự quản lý trực tiếp của cơ quan quản lý giáo dục cùng cấp và được tự chủ trong khuôn khổ pháp luật.
Trường tư thục: Do nhà đầu tư trong nước hoặc nước ngoài đầu tư, được cơ quan có thẩm quyền cho phép thành lập. Trường tư thục có tư cách pháp nhân, hoạt động theo mô hình công ty cổ phần hoặc công ty TNHH một thành viên hoặc công ty TNHH hai thành viên trở lên. Trường tư thục có hội đồng trường, chủ tịch hội đồng trường, hiệu trưởng và chịu trách nhiệm độc lập về tài sản của mình.
Trường dân lập: Do cộng đồng dân cư ở cơ sở góp vốn thành lập, hoạt động không vì mục đích lợi nhuận. Trường dân lập có tư cách pháp nhân, do Ủy ban nhân dân cấp xã nơi trường đặt trụ sở ra quyết định thành lập. Tuy nhiên, loại hình trường dân lập hiện nay không còn phổ biến do chính sách khuyến khích chuyển đổi sang mô hình tư thục.
Trường mầm non, trường tiểu học, trường THCS, trường THPT: Tất cả các cấp học này đều có thể có tư cách pháp nhân nếu được thành lập theo đúng quy định. Tuy nhiên, đối với các cơ sở giáo dục mầm non độc lập (nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập) hoặc lớp học độc lập ở cấp tiểu học, THCS, THPT, các đơn vị này không có tư cách pháp nhân mà hoạt động theo giấy phép đăng ký kinh doanh hoặc quyết định cho phép hoạt động giáo dục của cơ quan quản lý.
4. Quyền và nghĩa vụ của trường học khi có tư cách pháp nhân
Khi được công nhận là pháp nhân, trường học có các quyền và nghĩa vụ pháp lý cụ thể theo quy định tại Điều 76 và Điều 77 Bộ luật Dân sự 2015, cũng như các quy định tại Luật Giáo dục 2019.
Về quyền của trường học: Trường học có quyền tự chủ trong việc xây dựng và thực hiện kế hoạch giáo dục, tuyển sinh, quản lý đội ngũ giáo viên, huy động và sử dụng nguồn lực tài chính. Trường học có quyền ký kết hợp đồng với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước về các hoạt động hợp tác giáo dục, nghiên cứu khoa học. Trường học có quyền mở tài khoản tại ngân hàng, được vay vốn, huy động vốn theo quy định của pháp luật. Ngoài ra, trường học có quyền tham gia tố tụng với tư cách là nguyên đơn hoặc bị đơn để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Về nghĩa vụ của trường học: Trường học có nghĩa vụ thực hiện đúng mục tiêu, chương trình giáo dục theo quy định; bảo đảm chất lượng giáo dục; thực hiện chế độ tài chính, kế toán, kiểm toán theo quy định; chịu sự thanh tra, kiểm tra của cơ quan quản lý giáo dục có thẩm quyền. Trường học phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do mình gây ra theo quy định tại Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015. Đặc biệt, trong trường hợp trường học gây thiệt hại cho học sinh trong quá trình quản lý, giáo dục, nhà trường phải bồi thường theo quy định tại Điều 600 Bộ luật Dân sự 2015.
5. Câu hỏi thường gặp
Trường mầm non tư thục có tư cách pháp nhân không?
Trường mầm non tư thục được thành lập theo quy định tại Điều 47 Luật Giáo dục 2019 có tư cách pháp nhân đầy đủ. Tuy nhiên, đối với nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập (quy mô nhỏ, số lượng trẻ dưới 70 trẻ), các đơn vị này không có tư cách pháp nhân mà chỉ hoạt động theo Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh do Phòng Giáo dục và Đào tạo cấp. Chủ nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập phải chịu trách nhiệm cá nhân về mọi hoạt động của cơ sở mình.
Trường đại học có tư cách pháp nhân không?
Trường đại học, bao gồm cả trường đại học công lập và trường đại học tư thục, đều có tư cách pháp nhân theo quy định của Luật Giáo dục đại học và Luật Giáo dục 2019. Trường đại học là pháp nhân độc lập, có hội đồng trường, có tài sản riêng, có con dấu và tài khoản riêng. Trường đại học được tự chủ trong tuyển sinh, đào tạo, nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế trong khuôn khổ pháp luật.
Trường học có tư cách pháp nhân không khi chưa được cấp giấy phép hoạt động giáo dục?
Theo quy định tại Điều 48 Luật Giáo dục 2019, trường học chỉ được hoạt động giáo dục khi có quyết định thành lập hoặc cho phép thành lập và được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động giáo dục. Trước thời điểm được cấp giấy phép, trường học chưa có tư cách pháp nhân và không được phép tiến hành các hoạt động tuyển sinh, đào tạo. Mọi hoạt động trước khi được cấp phép đều bị coi là hoạt động giáo dục trái phép và bị xử lý theo quy định của pháp luật.
Tóm lại, trường học có tư cách pháp nhân không phụ thuộc vào loại hình và quy mô của cơ sở giáo dục. Các trường được thành lập hợp pháp theo Luật Giáo dục 2019 đều có tư cách pháp nhân, trong khi các cơ sở giáo dục quy mô nhỏ hoạt động theo giấy phép đăng ký kinh doanh thì không. Nếu bạn cần tư vấn chi tiết hơn về vấn đề này, hãy liên hệ Công ty Luật ACC để được hỗ trợ kịp thời và chính xác nhất.
Để lại một bình luận