Việc xác định liệu vay ngân hàng có phải giao dịch liên kết không là thắc mắc phổ biến của nhiều doanh nghiệp khi thực hiện nghĩa vụ quyết toán thuế hàng năm. Việc phân biệt rõ bản chất của giao dịch này giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro không đáng có về hồ sơ thuế, cùng Công ty Luật ACC.
1. Vay ngân hàng có phải giao dịch liên kết không?
Để xác định một khoản vay có thuộc diện giao dịch liên kết hay không, doanh nghiệp cần nhìn vào bản chất của mối quan hệ giữa người đi vay và bên cho vay thay vì chỉ nhìn vào tên gọi của đơn vị cung cấp vốn.
Theo quy định tại Nghị định 132/2020/NĐ-CP, một giao dịch được coi là liên kết khi giữa các bên có quan hệ điều hành, kiểm soát, góp vốn hoặc đầu tư lẫn nhau. Trong hoạt động tín dụng thông thường, ngân hàng và doanh nghiệp là hai đối tác độc lập, ngân hàng hoạt động theo các chuẩn mực về lãi suất và thẩm định rủi ro mà không có sự tham gia điều hành từ phía doanh nghiệp và ngược lại.
Tuy nhiên, trường hợp ngân hàng và doanh nghiệp vay vốn có quan hệ sở hữu chéo hoặc cùng chịu sự kiểm soát của một chủ thể thứ ba (như một tập đoàn mẹ nắm giữ cả cổ phần ngân hàng và doanh nghiệp), thì khoản vay đó sẽ trở thành giao dịch liên kết. Việc hiểu đúng bản chất này giúp doanh nghiệp tự tin trong việc kê khai phụ lục giao dịch liên kết, tránh việc bỏ sót các khoản vay đáng lẽ phải báo cáo, từ đó đảm bảo hồ sơ thuế luôn minh bạch trước sự giám sát của cơ quan chức năng.
2. Xác định các trường hợp ngân hàng trở thành bên liên kết
Không phải mọi khoản vay với ngân hàng đều là giao dịch liên kết, nhưng doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ cơ cấu cổ đông và mối quan hệ quản trị để xác định chính xác trường hợp nào phát sinh nghĩa vụ kê khai. Dưới đây là các bước rà soát quan trọng giúp doanh nghiệp tự đánh giá tình trạng khoản vay của mình.
Bước 1: Rà soát cơ cấu sở hữu cổ phần.
Doanh nghiệp cần kiểm tra xem tổ chức tín dụng cho vay có sở hữu từ 10% vốn góp trở lên trong doanh nghiệp của bạn, hoặc doanh nghiệp bạn có sở hữu tương ứng trong ngân hàng đó hay không. Nếu tỷ lệ sở hữu vượt ngưỡng này theo Điều 5 Nghị định 132/2020/NĐ-CP, khoản vay này mặc định được xem là giao dịch liên kết.
Bước 2: Kiểm tra mối quan hệ điều hành và quản lý.
Doanh nghiệp cần xác định liệu thành viên hội đồng quản trị, ban điều hành của doanh nghiệp và ngân hàng có mối quan hệ đặc biệt nào không, ví dụ như một cá nhân vừa là lãnh đạo cấp cao của ngân hàng, vừa nắm quyền điều hành hoặc có quan hệ gia đình với lãnh đạo của doanh nghiệp. Nếu có sự can thiệp, điều hành chung từ một chủ thể, khoản vay phát sinh trong mối quan hệ đó cần phải được liệt kê vào các phụ lục giao dịch liên kết hàng năm.
Bước 3: Xem xét các giao dịch bảo lãnh hoặc chỉ định từ tập đoàn mẹ.
Trong trường hợp tập đoàn mẹ đứng ra bảo lãnh khoản vay hoặc chỉ định ngân hàng cho các công ty con vay vốn dựa trên các điều kiện đặc biệt, giao dịch này cần được xem xét dưới lăng kính của quy định về giá chuyển nhượng. Việc xác định mức lãi suất cho vay trong các trường hợp này phải đảm bảo tuân thủ nguyên tắc giao dịch độc lập để tránh bị cơ quan thuế ấn định thuế do lãi suất vay không phù hợp với thị trường.
3. Nghĩa vụ kê khai khi khoản vay là giao dịch liên kết
Khi đã xác định khoản vay là giao dịch liên kết, doanh nghiệp buộc phải tuân thủ các nghĩa vụ kê khai theo trình tự pháp luật quy định để đảm bảo sự minh bạch.
Doanh nghiệp cần thực hiện việc kê khai thông tin về khoản vay trong Phụ lục II (Thông tin về giao dịch liên kết là vay vốn) đính kèm với tờ khai quyết toán thuế TNDN hàng năm. Trong phụ lục này, cần thể hiện rõ thông tin về số dư nợ gốc, tổng chi phí lãi vay phát sinh trong kỳ, và so sánh mức lãi suất vay thực tế với mức lãi suất vay của các bên độc lập.
Đặc biệt, lưu ý rằng nếu tổng chi phí lãi vay vượt quá các ngưỡng trần theo quy định của pháp luật thuế, doanh nghiệp sẽ phải thực hiện các thủ tục điều chỉnh chi phí lãi vay không được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế TNDN. Đây là bước quan trọng giúp cơ quan thuế kiểm soát rủi ro chuyển giá thông qua các khoản chi phí lãi vay quá cao so với giá thị trường.
4. Rủi ro pháp lý khi xử lý sai các khoản vay nội bộ
Nhiều doanh nghiệp thường nhầm lẫn giữa vay vốn thương mại thông thường và vay vốn từ các bên liên kết, dẫn đến các sai sót nghiêm trọng trong quá trình giải trình số liệu thuế.
Sai lầm nghiêm trọng nhất là việc doanh nghiệp tự ý áp dụng lãi suất vay ưu đãi của ngân hàng liên kết mà không có chứng minh về cơ sở thị trường, dẫn đến sự chênh lệch lớn về thuế. Cơ quan thuế khi thanh tra sẽ sử dụng các dữ liệu về lãi suất của các ngân hàng thương mại độc lập để so sánh, và nếu lãi suất của doanh nghiệp vượt xa biên độ cho phép mà không có căn cứ giải trình, doanh nghiệp sẽ bị truy thu thuế TNDN trên phần chênh lệch chi phí lãi vay không hợp lý.
Ngoài ra, việc không lập các tài liệu chứng minh tính cần thiết và phù hợp của khoản vay sẽ khiến doanh nghiệp mất đi khả năng bảo vệ trong các cuộc đối thoại về giá chuyển nhượng. Điều này không chỉ gây tổn thất tài chính trực tiếp mà còn khiến doanh nghiệp bị xếp vào danh sách rủi ro cao, kéo theo việc thường xuyên phải giải trình dữ liệu thuế trong những năm tiếp theo, gây tốn kém thời gian và làm đình trệ hoạt động kinh doanh.
5. Câu hỏi thường gặp về vay vốn từ ngân hàng
Lãi suất vay ngân hàng thương mại có luôn được coi là giá thị trường không?
Thông thường, lãi suất từ ngân hàng thương mại độc lập được xem là giá thị trường. Tuy nhiên, nếu ngân hàng đó là bên liên kết, bạn cần đối chiếu lãi suất với các giao dịch tương đương từ các ngân hàng độc lập khác để làm bằng chứng bảo vệ mức lãi suất mà doanh nghiệp đang áp dụng.
Có cần phải lập hồ sơ xác định giá cho mọi khoản vay liên kết không?
Không, nếu tổng giá trị giao dịch liên kết trong năm dưới 30 tỷ đồng và tổng doanh thu dưới 50 tỷ đồng, bạn có thể được miễn lập hồ sơ xác định giá, tuy nhiên bạn vẫn phải thực hiện kê khai thông tin về khoản vay này trong Phụ lục II gửi cơ quan thuế.
Chi phí lãi vay từ ngân hàng liên kết có bị khống chế trần không?
Có, chi phí lãi vay phải tuân thủ các quy định về khống chế chi phí lãi vay đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết, mức trần thường được tính bằng tỷ lệ phần trăm trên tổng lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh trước lãi vay, thuế và khấu hao (EBITDA).
Vay ngân hàng có phải giao dịch liên kết không là một vấn đề cần được xem xét kỹ lưỡng dựa trên cấu trúc sở hữu và quản lý của doanh nghiệp. Nếu bạn cần hỗ trợ rà soát các hợp đồng vay vốn, hoặc cần tư vấn để đảm bảo các khoản chi phí lãi vay được cơ quan thuế chấp nhận, hãy liên hệ Công ty luật ACC để được đội ngũ chuyên gia của chúng tôi tư vấn và giải quyết vấn đề của bạn một cách tối ưu nhất.
Để lại một bình luận