Xử phạt kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc

Xử phạt kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc đang trở thành mối quan tâm lớn của các doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường thực phẩm ngày càng cạnh tranh khốc liệt tại Việt Nam. Việc nắm bắt rõ ràng các biện pháp xử phạt giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ pháp luật, tránh rủi ro không đáng có. Cùng Công ty Luật ACC khám phá sâu hơn về chủ đề này để bảo vệ lợi ích kinh doanh của bạn.

1. Xử phạt kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc

Kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc là hành vi phổ biến nhưng đầy rủi ro, thường được hiểu là việc buôn bán, phân phối hoặc sản xuất các sản phẩm thực phẩm mà không có hóa đơn chứng từ hợp pháp chứng minh xuất xứ, nguồn gốc rõ ràng. Theo quy định tại Luật An toàn thực phẩm 2010, hành vi này bị coi là vi phạm nghiêm trọng vì có thể dẫn đến ô nhiễm, nhiễm độc hoặc các vấn đề sức khỏe cộng đồng.

Các cơ quan chức năng như Thanh tra An toàn thực phẩm hoặc Quản lý thị trường sẽ tiến hành kiểm tra định kỳ và đột xuất tại các cơ sở kinh doanh, đặc biệt là chợ, siêu thị và cửa hàng tạp hóa. Khi phát hiện vi phạm, xử phạt kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc sẽ được áp dụng dựa trên Nghị định 115/2018/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP.

Cụ thể, hành vi này có thể bị xử phạt hành chính với mức phạt tiền từ 20 triệu đến 100 triệu đồng đối với cá nhân, và gấp đôi đối với tổ chức, tùy thuộc vào quy mô vi phạm và số lượng hàng hóa liên quan. Ngoài ra, nếu vi phạm có dấu hiệu lừa dối người tiêu dùng hoặc liên quan đến hàng giả, hàng cấm, Nghị định 24/2025/NĐ-CP sẽ được áp dụng để tăng mức độ nghiêm khắc, có thể dẫn đến hình sự hóa nếu gây hậu quả nghiêm trọng.

Doanh nghiệp cần lưu ý rằng, việc không cung cấp được giấy tờ chứng minh nguồn gốc như chứng nhận chất lượng, nhãn mác đầy đủ hoặc hợp đồng cung cấp sẽ bị coi là bằng chứng trực tiếp của vi phạm. Trong thực tế, nhiều trường hợp kinh doanh thực phẩm nhập lậu hoặc tự sản xuất mà không đăng ký đã bị cơ quan nhà nước tịch thu toàn bộ hàng hóa, đồng thời công khai danh tính trên các phương tiện truyền thông để răn đe.

2. Các hình thức xử phạt áp dụng

Khi phát hiện hành vi kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, cơ quan chức năng sẽ áp dụng các hình thức xử phạt đa dạng nhằm đảm bảo tính răn đe và khắc phục hậu quả. Trước hết, xử phạt hành chính là hình thức phổ biến nhất, được quy định chi tiết tại Nghị định 115/2018/NĐ-CP, với các mức phạt tiền cụ thể dựa trên giá trị hàng hóa vi phạm.

Bên cạnh phạt tiền, các biện pháp bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh từ 3-6 tháng hoặc đình chỉ hoạt động tạm thời cũng được áp dụng để ngăn chặn tái phạm. Trong trường hợp vi phạm liên quan đến sản xuất hàng giả hoặc buôn bán hàng cấm, Nghị định 24/2025/NĐ-CP cho phép áp dụng xử phạt hình sự theo Bộ luật Hình sự, với mức án tù từ 6 tháng đến 3 năm nếu gây thiệt hại sức khỏe cộng đồng hoặc lợi nhuận bất chính trên 100 triệu đồng.

Luật An toàn thực phẩm 2010 nhấn mạnh rằng, mọi hành vi kinh doanh thực phẩm phải đảm bảo traceability, tức là khả năng truy xuất nguồn gốc, và vi phạm sẽ dẫn đến trách nhiệm dân sự như bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng bị ảnh hưởng. Thực tế từ các vụ việc gần đây cho thấy, nhiều doanh nghiệp nhỏ lẻ đã phải đóng cửa sau khi bị xử phạt kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, không chỉ mất tiền phạt mà còn mất lòng tin từ khách hàng.

3. Biện pháp khắc phục hậu quả và phòng ngừa

Sau khi áp dụng xử phạt, cơ quan nhà nước sẽ yêu cầu doanh nghiệp thực hiện các biện pháp khắc phục hậu quả để giảm thiểu tác động đến xã hội. Theo Nghị định 115/2018/NĐ-CP, bị đơn vi phạm phải buộc tiêu hủy toàn bộ thực phẩm không rõ nguồn gốc, đồng thời nộp lại số lợi bất hợp pháp thu được từ hoạt động kinh doanh sai phạm, có thể lên đến hàng trăm triệu đồng tùy theo doanh thu.

Ngoài ra, doanh nghiệp còn phải thực hiện các biện pháp như thu hồi sản phẩm đã bán ra thị trường, thông báo công khai cho người tiêu dùng và hỗ trợ kiểm tra sức khỏe nếu có trường hợp ngộ độc liên quan. Nghị định 24/2025/NĐ-CP bổ sung rằng, nếu vi phạm liên quan đến bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bị đơn phải bồi thường thiệt hại theo quy định dân sự, bao gồm chi phí y tế và tổn thất tinh thần.

Để phòng ngừa xử phạt kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, doanh nghiệp nên xây dựng hệ thống quản lý nguồn gốc rõ ràng, như sử dụng phần mềm traceability hoặc hợp tác với nhà cung cấp uy tín có chứng nhận ISO hoặc HACCP. Các cơ sở kinh doanh cần thường xuyên kiểm kê hàng hóa, lưu trữ đầy đủ hóa đơn VAT và chứng nhận an toàn thực phẩm theo Luật An toàn thực phẩm 2010.

4. Quy trình xử lý vi phạm hành chính

Quy trình xử lý vi phạm liên quan đến xử phạt kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc được thực hiện theo các bước rõ ràng để đảm bảo tính minh bạch và công bằng.

Bước 1: Phát hiện và lập biên bản vi phạm

Cơ quan chức năng như Cục An toàn thực phẩm hoặc Đội Quản lý thị trường tiến hành kiểm tra tại chỗ, thu thập chứng cứ như mẫu thực phẩm, hóa đơn và lời khai nhân chứng. Biên bản được lập ngay lập tức, ghi rõ hành vi vi phạm, số lượng hàng hóa và giá trị ước tính, sau đó gửi cho bị đơn ký xác nhận trong vòng 24 giờ.

Bước 2: Xem xét và quyết định xử phạt

Trong vòng 7 ngày làm việc, cơ quan có thẩm quyền phân tích biên bản, tham khảo ý kiến chuyên gia nếu cần và xác định mức phạt phù hợp theo Nghị định 115/2018/NĐ-CP hoặc Nghị định 24/2025/NĐ-CP. Quyết định xử phạt được ban hành bằng văn bản, nêu rõ lý do, mức phạt tiền, biện pháp khắc phục và thời hạn thi hành, thường là 10 ngày kể từ ngày nhận quyết định.

Bước 3: Thi hành và giám sát

Bị đơn phải nộp phạt tại kho bạc nhà nước và thực hiện khắc phục hậu quả như tiêu hủy hàng hóa dưới sự giám sát của cơ quan chức năng. Nếu không thi hành, sẽ bị cưỡng chế theo Luật Thi hành án dân sự, bao gồm phong tỏa tài khoản hoặc kê biên tài sản. Giám sát kéo dài đến khi hoàn tất, giúp ngăn chặn tái phạm và bảo vệ lợi ích công cộng.

5. Câu hỏi thường gặp

Xử phạt kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc có thể dẫn đến hình sự không?

Có, nếu hành vi vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng như ngộ độc hàng loạt hoặc lợi nhuận bất chính lớn, cơ quan chức năng có thể chuyển hồ sơ sang điều tra hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017. Mức án có thể từ phạt tiền đến tù giam lên đến 5 năm, tùy theo mức độ.

Làm thế nào để chứng minh nguồn gốc thực phẩm khi bị kiểm tra?

Doanh nghiệp phải cung cấp đầy đủ hóa đơn chứng từ, chứng nhận chất lượng từ nhà cung cấp và nhãn mác theo quy định tại Nghị định 115/2018/NĐ-CP. Nếu sử dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử, điều này sẽ tăng tính thuyết phục. Việc lưu trữ hồ sơ ít nhất 2 năm là bắt buộc, giúp tránh xử phạt kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc và xây dựng lòng tin với cơ quan quản lý.

Thời hiệu xử phạt vi phạm an toàn thực phẩm là bao lâu?

Thời hiệu xử phạt hành chính là 1 năm kể từ ngày vi phạm theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, nhưng có thể kéo dài đến 2 năm nếu liên quan đến an toàn thực phẩm theo Nghị định 115/2018/NĐ-CP. Sau thời hiệu, vi phạm không còn bị xử lý, nhưng nếu gây thiệt hại kéo dài, trách nhiệm dân sự vẫn áp dụng.

Xử phạt kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc không chỉ là biện pháp trừng phạt mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm xã hội của mọi doanh nghiệp. Việc tuân thủ pháp luật sẽ giúp bạn tránh được những tổn thất không đáng có và phát triển bền vững. Nếu đang gặp vấn đề hoặc cần tư vấn cụ thể, hãy liên hệ Công ty Luật ACC để nhận hỗ trợ chuyên nghiệp từ đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm.