Quyền và nghĩa vụ của công dân khi tiếp cận thông tin

Việc nắm rõ vị thế pháp lý của bản thân khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin giúp người dân chủ động khai thác các dữ liệu cần thiết phục vụ cho cuộc sống, công việc, đồng thời đảm bảo tuân thủ nghiêm túc các giới hạn do Nhà nước quy định. Bài viết này từ Công ty Luật ACC sẽ phân tích chuyên sâu các khía cạnh pháp lý xoay quanh quyền lợi và trách nhiệm của công dân khi tiếp cận thông tin, mang đến góc nhìn toàn diện và thực tiễn nhất.

1. Căn cứ pháp lý xác định địa vị pháp lý của công dân trong tiếp cận thông tin

Quyền và nghĩa vụ của công dân khi khai thác thông tin được ghi nhận trực tiếp tại Luật Tiếp cận thông tin 2026 số 01/2026/QH16. Cụ thể, Điều 8 của Luật Tiếp cận thông tin 2026 số 01/2026/QH16 xác lập sự cân bằng giữa quyền được thụ hưởng thông tin minh bạch và trách nhiệm pháp lý của người sử dụng dữ liệu.

Đồng thời, luật cũng ghi nhận chủ thể thực hiện quyền tiếp cận thông tin bao gồm mọi công dân, người dưới 18 tuổi hoặc người mất năng lực hành vi dân sự thông qua cơ chế đại diện hợp pháp.

2. Các quyền năng pháp lý của công dân khi tiếp cận thông tin

Nhà nước bảo đảm cho công dân các quyền năng quan trọng nhằm tiếp cận thông tin một cách hiệu quả, minh bạch và thuận lợi:

• Quyền được cung cấp thông tin chuẩn xác: Công dân có quyền yêu cầu và tiếp nhận thông tin chính xác, đầy đủ, kịp thời, minh bạch từ các cơ quan, đơn vị có thẩm quyền.
• Quyền chủ động lựa chọn phương thức tiếp cận: Công dân được tự do tiếp cận các thông tin đã được công khai rộng rãi hoặc gửi đơn yêu cầu cung cấp thông tin theo nhu cầu cá nhân.
• Quyền khiếu nại, tố cáo và khởi kiện: Khi bị cản trở, từ chối trái luật hoặc nhận được thông tin không chính xác, công dân có quyền thực hiện các thủ tục pháp lý để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư tư vấn xác định thông tin được tiếp cận tại đây.

3. Hệ thống nghĩa vụ bắt buộc của công dân khi khai thác thông tin

Đi đôi với quyền lợi, công dân phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý để bảo đảm tính thượng tôn pháp luật và trật tự an toàn xã hội:

• Nghĩa vụ tuân thủ quy trình thủ tục: Công dân phải thực hiện việc tiếp cận thông tin theo đúng trình tự, hình thức luật định và thanh toán chi phí thực tế in, sao, chụp, gửi tài liệu khi có yêu cầu.
• Nghĩa vụ giữ nguyên tính trung thực của thông tin: Không được làm sai lệch, biến dạng nội dung thông tin đã được cơ quan, đơn vị cung cấp dưới bất kỳ hình thức nào.
• Nghĩa vụ tôn trọng quyền lợi của chủ thể khác: Khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin, công dân tuyệt đối không được xâm phạm đến lợi ích quốc gia, dân tộc, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân khác.

>>> Xem thêm bài viết: Luật sư khiếu nại về quyền tiếp cận thông tin tại đây.

4. Hậu quả pháp lý khi công dân không thực hiện đúng nghĩa vụ

Trường hợp công dân lạm dụng quyền tiếp cận thông tin hoặc không tuân thủ nghĩa vụ sẽ phải đối mặt với các chế tài xử lý nghiêm khắc từ pháp luật:

• Trách nhiệm bồi thường thiệt hại: Nếu việc sử dụng thông tin sai lệch hoặc phát tán thông tin thuộc bí mật riêng tư gây thiệt hại về tài sản, uy tín, danh dự của người khác, công dân phải bồi thường toàn bộ thiệt hại phát sinh theo quy định dân sự.
• Bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu hình sự: Cá nhân lợi dụng quyền tiếp cận thông tin để chống phá Nhà nước, gây rối trật tự, xuyên tạc sự thật sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự tùy thuộc vào mức độ vi phạm.
• Từ chối cung cấp thông tin: Cơ quan nhà nước có quyền từ chối phục vụ đối với các yêu cầu không tuân thủ nghĩa vụ thanh toán chi phí hoặc vi phạm quy định pháp luật.

Hiểu rõ quy định về quyền và nghĩa vụ giúp công dân tự tin hơn trong các giao dịch với cơ quan nhà nước, đồng thời tránh khỏi những sai sót pháp lý đáng tiếc. Công ty Luật ACC là đơn vị pháp lý uy tín, giàu kinh nghiệm, luôn sẵn sàng đồng hành hỗ trợ quý khách hàng tư vấn chính xác phạm vi quyền hạn, hướng dẫn quy trình gửi yêu cầu cung cấp thông tin và đại diện thực hiện các thủ tục khiếu nại, bảo vệ quyền lợi tối đa; quý khách hãy liên hệ ngay với chúng tôi để nhận được sự tư vấn chuyên sâu và hiệu quả.